Z kart historii: Świadectwo wieków w sercu ziemi jędrzejowskiej
Historia parafii świętego Andrzeja Apostoła w Węgleszynie jest nierozerwalnie spleciona z dziejami ziemi jędrzejowskiej, stanowiąc fascynującą opowieść o wierze, sztuce i lokalnej tożsamości, której korzenie sięgają głęboko w czasy średniowiecza. Choć dokładna data erygowania parafii ginie w mrokach dziejów, jej materialnym i duchowym centrum od ponad sześciu i pół wieku pozostaje kościół parafialny – świadek modlitw pokoleń, przemian historycznych i niezłomnego trwania wspólnoty.
Fundacja i gotyckie początki w burzliwych czasach
Początki zorganizowanego życia religijnego w Węgleszynie sięgają co najmniej XIV wieku. W czasach, gdy Polska podnosiła się po okresie rozbicia dzielnicowego za panowania Kazimierza Wielkiego, istniał tu już pierwszy, prawdopodobnie drewniany kościół. Stanowił on centrum dla lokalnej społeczności, która na tej żyznej ziemi budowała swoje życie wokół rolnictwa i wiary.
Momentem przełomowym, który na stałe wpisał Węgleszyn na mapę sakralną regionu, był rok 1367. To właśnie wtedy, z inicjatywy biskupa krakowskiego Floriana z Mokrska, potężnego hierarchy i męża stanu, rozpoczęto budowę nowej, murowanej świątyni. Biskup Florian, wywodzący się z rodu Jelitczyków, który posiadał rozległe dobra w okolicy, ufundował kościół jako wotum i świadectwo potęgi swojego rodu oraz głębokiej pobożności. Budowla, wzniesiona w surowym stylu gotyckim z lokalnego kamienia, stała się nie tylko miejscem kultu, ale także symbolem stabilności w niespokojnych czasach. Do dziś z tego okresu zachowały się najcenniejsze, autentyczne elementy: masywna, kamienna chrzcielnica z wyrytą datą fundacji, gotyckie przypory wzmacniające mury przy bocznym wejściu oraz kamienna wnęka w zakrystii, która mogła służyć jako średniowieczne sakrarium.
Przez wieki przemian: od renesansu po barok
Na przestrzeni wieków kościół, będący sercem parafii, przechodził liczne transformacje, odzwierciedlające zmieniające się prądy artystyczne i potrzeby liturgiczne. W okresie renesansu i baroku świątynia była modernizowana, a jej surowe, gotyckie wnętrze stopniowo wzbogacano. Prawdziwa metamorfoza dokonała się w XVIII i XIX wieku. Wówczas kościół został znacząco przedłużony w kierunku zachodnim, co powiększyło przestrzeń dla wiernych. Wnętrze zyskało nowy, barokowy i rokokowy wystrój – pojawiły się bogato zdobione ołtarze, które do dziś stanowią jego główną ozdobę. To właśnie wtedy do ołtarza głównego trafił łaskami słynący obraz Matki Bożej Szkaplerznej.
Kolejne istotne prace miały miejsce na początku XX wieku, w 1915 roku, kiedy to, w odpowiedzi na potrzeby techniczne, stare sklepienie zastąpiono nowym, betonowym. Pomimo tych licznych przebudów, kościół w Węgleszynie zachował swoją historyczną bryłę i unikalny charakter, stanowiąc dziś cenny przykład ewolucji architektury sakralnej na ziemiach polskich.
Skarby i świadectwa wiary we wnętrzu świątyni
Wnętrze świątyni jest prawdziwą skarbnicą sztuki sakralnej i pamiątek historycznych. Centralne miejsce w rokokowym ołtarzu głównym zajmuje otoczony wielką czcią obraz Matki Bożej Szkaplerznej z Dzieciątkiem, datowany na około 1700 rok. Delikatne rysy Maryi i Jezusa oraz bogactwo symboliki sprawiają, że wizerunek ten od wieków przyciąga pielgrzymów i stanowi centrum życia duchowego parafii. O żywym kulcie świadczą liczne wota oraz tłumnie obchodzone odpusty 16 lipca.
W bocznych ołtarzach, również utrzymanych w stylistyce rokokowej, znajdują się cenne obrazy patrona parafii, św. Andrzeja Apostoła, przedstawionego z charakterystycznym krzyżem, oraz przejmujący wizerunek Pana Jezusa Ukrzyżowanego. Ściany świątyni zdobią marmurowe i piaskowcowe epitafia z XVII, XVIII i XIX wieku. Te kamienne tablice, upamiętniające dawnych dziedziców Węgleszyna i okolicznych wsi, proboszczów oraz zasłużonych członków wspólnoty, są nie tylko dziełami sztuki kamieniarskiej, ale także bezcennym źródłem wiedzy o historii lokalnych rodów i samej parafii.
Ważne wydarzenia i postacie w dziejach parafii
Kościół w Węgleszynie był niemym świadkiem wielu doniosłych wydarzeń, które wpisały się zarówno w historię lokalną, jak i narodową. To właśnie tutaj, przed obliczem Matki Bożej Węgleszyńskiej, 2 lutego 1858 roku, sakrament małżeństwa zawarli rodzice jednego z najwybitniejszych polskich pisarzy – Stefana Żeromskiego. Wincenty Żeromski, zubożały szlachcic, i Franciszka Józefa z Katerlów połączyli swoje losy w tej niewielkiej świątyni, co na zawsze związało ją z biografią autora „Przedwiośnia”.
Z kultem lokalnego wizerunku Maryi wiąże się także opowieść z czasów II wojny światowej. Według przekazów, ranny partyzant, ukrywający się w okolicy, doznał cudownego ocalenia po tym, jak żarliwie modlił się o wstawiennictwo Matki Bożej z węgleszyńskiego obrazu. Historia ta, przekazywana z pokolenia na pokolenie, umocniła wiarę w szczególną opiekę Maryi nad tą ziemią.
Historia parafii Węgleszyn to opowieść o wspólnocie, która przez ponad 650 lat, w chwilach chwały i w czasach próby, trwała przy Bogu i swoim kościele. To dziedzictwo, zapisane w kamiennych murach, zabytkowych dziełach sztuki i, co najważniejsze, w sercach i pamięci wiernych, stanowi fundament, na którym budowana jest przyszłość tej niezwykłej parafii.